Programlama Temelleri Nedir?

01Program Nedir? Yapı Taşları

Bir program, sıralı çalışan komutlar dizisidir. İster oyun, ister banka uygulaması, ister yapay zeka — hepsi aynı 4 temel yapı taşına dayanır:

1. 1. Değişkenler: Veriyi tut (x = 5, isim = "Ali")
2. 2. Koşullar: Karar ver (if/else)
3. 3. Döngüler: Tekrarla (for, while)
4. 4. Fonksiyonlar: Kod paketle (def fn():)

Bu yazıda 2. ve 3. maddelere odaklanacağız:if/else ve for/while. İkisi de günlük hayattan örneklerle öğrenilebilir.

02Koşul İfadeleri: if / elif / else

If else, programın akışını koşula göre yönlendirir. Günlük hayattan: "Eğer yağmur yağıyorsa şemsiye al, yoksa güneş gözlüğü tak."

Pseudo Kod

EĞER şart DOĞRU İSE:
  blok çalışır
DEĞİLSE:
  başka blok çalışır

Python — Basit if else

python
yas = 18
if yas >= 18:
    print("Reşit")
else:
    print("Reşit değil")

Python — if / elif / else

Birden fazla koşul için elif kullanılır.elif = else if (kısaltma). İlk doğru koşulun bloğu çalışır, geri kalanı atlanır.

python
puan = 75
if puan >= 90:
    print("A")
elif puan >= 80:
    print("B")
elif puan >= 70:
    print("C")
else:
    print("F")

03For Döngüsü Örnekleri

For döngüsü, bir liste, string veya sayı aralığı üzerinde tekrar eder. Bilinen sayıda iterasyon için idealdir.

Python for Örnekleri

python
meyveler = ["elma", "armut", "muz"]
for meyve in meyveler:
    print(meyve)

# range() ile sayici
for i in range(5):
    print(i)  # 0, 1, 2, 3, 4

İç içe for (nested loop)

Döngü içinde döngü — matris, tablo, kombinasyon problemleri için.O(n²) karmaşıklığa dikkat, büyük veri setlerinde yavaş olabilir.

python
for i in range(3):
    for j in range(3):
        print(f"({i},{j})", end=" ")
    print()  # satir sonu
# (0,0) (0,1) (0,2)
# (1,0) (1,1) (1,2)
# (2,0) (2,1) (2,2)

04While Döngüsü Örnekleri

While döngüsü, bir koşul doğru olduğu sürece tekrar eder. Bilinmeyen iterasyon sayısı için idealdir (kullanıcı girişi, sensör verisi, dosya okuma).

Basit sayaç

python
sayac = 0
while sayac < 5:
    print(sayac)
    sayac += 1

# Kullanicidan input isteyen dongu
cevap = ""
while cevap != "q":
    cevap = input("Devam etmek için bir tusa basin (q=cikis): ")
    print(f"Girdi: {cevap}")

05break ve continue — Akış Kontrolü

İki yardımcı ifade: break döngüyü tamamen bitirir, continue sadece o iterasyonu atlar.

python
for i in range(10):
    if i == 3:
        continue  # 3'u atla
    if i == 7:
        break  # donguden cik
    print(i)  # 0, 1, 2, 4, 5, 6

065 Somut Örnek — Gerçek Hayat Problemleri

Soyut ifade yerine gerçek hayat problemlerini çözen 5 örnek:

python
sepet = [120, 75, 230, 95]
toplam = 0
for fiyat in sepet:
    toplam += fiyat

if toplam >= 500:
    kargo = 0
    print(f"Toplam: {toplam} TL — Kargo BEDAVA!")
else:
    kargo = 50
    print(f"Toplam: {toplam} TL + {kargo} TL kargo")

python
notlar = [70, 85, 60, 90, 75]
toplam = 0
for n in notlar:
    toplam += n
ortalama = toplam / len(notlar)

if ortalama >= 50:
    print(f"Ortalama: {ortalama:.1f} — GEÇTİ")
else:
    print(f"Ortalama: {ortalama:.1f} — KALDI")

python
n = 5
faktoriyel = 1
i = 1
while i <= n:
    faktoriyel *= i
    i += 1
print(f"{n}! = {faktoriyel}")  # 120

python
sayilar = [12, 8, 15, -3, 27, -9]
bulundu = None
for n in sayilar:
    if n < 0:
        bulundu = n
        break  # ilk negatifde dur

if bulundu is not None:
    print(f"İlk negatif: {bulundu}")
else:
    print("Negatif sayı yok")

python
for i in range(1, 21):
    if i % 2 != 0:
        continue  # tek sayilari atla
    print(i, end=" ")
# 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20

07Sıkça Sorulan Sorular